Raqamli aktivlar boʻyicha izlanishimiz jamoa ilovasiga token kerakmi, degan savolni qoʻygan edi. Javob oʻzgarmadi — yoʻq. Bu texnologiyadan biz torroq, lekin foydaliroq narsani oldik: bitta saytga ishonmasdan fayl haqida biror narsani isbotlash usulini. 2026-yil 13-noyabrda shu gʻoyaga qurilgan uchta repozitoriyni Apache-2.0 litsenziyasi ostida wonmortech tashkilotida ochdik.
Uchalasi ham rejalashtirilgan. Hali hech bir mahsulot chiqmagan. Har bir repozitoriyda izlanish, yozma reja va brauzerda ishlaydigan namoyishli bosh sahifa bor. v0.1.0 relizlari — mahsulotning emas, shu bosh sahifalarning imzolangan, qayta yigʻiladigan arxivi.
Muhr: bu fayl qachon mavjud boʻlgan?
Muhr faylning — EIMZO bilan imzolangan hujjat, dastur relizi yoki maqolaning — SHA-256 xeshini OpenTimestamps orqali Bitcoinʼga va ochiq, faqat qoʻshiladigan jurnalga bogʻlaydi. Qurilmangizdan faqat xesh chiqadi, kvitansiyani esa istalgan kishi oflayn tekshira oladi — Muhr serveri yoʻqolib qolsa ham. Isbot aynan shu baytlar maʼlum sanadan kechikmay mavjud boʻlganini koʻrsatadi. Faylni kim yozgani yoki u rostligini koʻrsatmaydi. Bugungi namoyish faylni brauzerda xeshlaydi.
Sanad: bu sertifikat haqiqiymi?
Oʻzbekistonda soxtakorlar soxta QR kodlarni oʻxshash «tekshirish sayti»ga yoʻnaltirib boʻlgan. Sanad kurs sertifikatlari va nishonlarni W3C Verifiable Credentials 2.0 sifatida, beruvchining oʻz kaliti bilan imzolab chiqaradi — bitta harf oʻzgarsa, tekshiruv qayerda boʻlmasin muvaffaqiyatsiz chiqadi. Tekshiruv oflayn, veb-sahifada yoki Telegram bot orqali ishlaydi. Sanad oʻquv markazlari kabi xususiy beruvchilar uchun. U davlat diplomlarining oʻrnini bosmaydi va ularga taqlid qilmaydi. Bugungi namoyish brauzerda imzolaydi va tekshiradi.
Shaffof: bu xayriya hisoboti oʻzgartirilganmi?
Shaffof fondning oylik kirim va chiqimini Merkle ildiziga muhrlab, vaqt belgisini qoʻyadi: istalgan kishi eʼlon qilingan hisobot keyin tahrirlanmaganini, xayriyachi esa oʻz hissasi unga kirganini tekshira oladi. U hech qachon pul yigʻmaydi va oʻtkazmaydi, xayriyachilar ismini eʼlon qilmaydi va diniy hukm bermaydi. Zakot kalkulyatori uning usullarini malakali ulamolar yozma koʻrib chiqmaguncha chiqarilmaydi.
Uchalasi nima qilmaydi
Hech biri kripto-aktiv chiqarmaydi, sotmaydi, saqlamaydi yoki yubormaydi, hech biri pul, kalit yoki seed-iborani soʻramaydi. Har bir repozitoriyda ochiq reja, xavfsizlik siyosati va OpenSSF Best Practices passing nishoni bor.